يهوديان كه هستند؟

یهودیان که هستند؟

از آنجا که یهودیان در هر گوشهء دنیا پراکنده اند، ناممکن است که بتوان از یک قومیت یا نژاد یا فرهنگ واحد یهودی سخن گفت. در عوض، همین تنوع ما به نقاط فراوانی شهادت می دهند که در طول راه، از زمان های باستان تا دوران معاصر در آنها توقف داشته ایم.

به هر جهت ما دوام آوردیم. بلِیْز پاسکال، ریاضیدان و فیلسوف مسیحی فرانسوی، نوشته است، «مسلم است که ما در برخی از نقاط جهان می توانیم یک گروه ویژه را ببینیم که از مردم دیگر جهان جدا شده است و قوم یهود نام دارد... این قوم نه تنها قدمتی قابل ملاحظه دارد بلکه همچنین به گونه ای منحصر به فرد، زمانی بس طولانی به بقای خود ادامه داده است... چرا که در حالی که مردمان یونان و ایتالیا، اسپارت، آتن، رُم و دیگرانی که بسی بعد آمدند دیرزمانی است که از میان رفته اند، این قوم همچنان به هستی خود ادامه می دهد، آن هم علیرغم تلاش های بسیاری از سلاطین قدرتمند که بنا به شهادت تاریخ نگارانشان، صدها بار کمر به نابودی آنان بستند، و چنان که به آسانی می توان از وضع طبیعی امور طی زمانی چنین طولانی داوری کرد. با این وجود، آنان همواره حفظ شده اند و بقای آنان پیشگویی شده بوده است... برخورد من با این مردم مرا به شگفتی می آورد...»

ما غالبا ً هنگامی که همهء فرصت ها بر ما دریغ می شد، دچار فقر شدید می شدیم، اما هنوز بر باسوادی، تحصیل (ما نخستین مردمی بودیم که یک نظام آموزش اجباری برای کودکان را سازمان دادیم) و اعمال خیریه ارزش می گذاشتیم. هنگامی که همچون اروپای پس از "عصر روشنگری" به ما فرصت داده می شد، ما می شکفتیم. ما شمار فراوانی از جوایز نوبل و مدال های فیلدز در رشتهء ریاضیات را برنده شده ایم که تعداد آنها به نسبت جمعیت اندک ما از تناسب بیرون است. هرجا که به ما اجازه داده شده است که رشد کنیم، ما اجتماع پیرامون خود را از طریق مشارکت در دولت، هنرها و علوم، و با بنای نهادهایی اجتماعی همچون مدارس و بیمارستانها، بهبود بخشیده ایم. ما در هر کشوری که زیسته ایم، به میزبانان خود، چه درمقام های دولتی و چه در ارتش، به خوبی و وفاداری خدمت کرده ایم.

(از سوی دیگر، در بعضی زمینه ها، شمار ما به طرز خارج از تناسبی اندک است. ما نیز خاطیان و قدّیسان خود را داریم، و با این وجود نسبت به گروه های دیگر، تعداد کمتری مجرم جدّی ارائه می کنیم. شمار زندانیان ایالات متحده حدود یک و نیم میلیون نفر است که حدود 1700 نفر از آنان، یعنی تقریبا ً یک در هزار نفر یهودی هستند.)

خدمت یهودیان به جهان اندیشه ها حتی از افتخارات آکادمیک آنان نیز چشمگیرتر است. اینک گزیده ای از سخنان دو تاریخ نگار معاصر غیریهودی را می آوریم:

«واقع آن است که بسیاری از بهترین واژگان ما ? نو و تازه، ماجرا، شگفت آوری، منحصر به فرد، فرد، شخص، حرفه و پیشه، زمان، تاریخ، آینده، آزادی، پیشرفت، روح و روان، ایمان، امید، عدالت ? همهء اینها هدیهء یهودیان هستند.» (توماس کاهیل، "هدایای یهودیان"، صص.241-240)

«یهودیان به جهان، "یکتاپرستی اخلاقی" را هدیه کردند که شاید بتوان آن را به عنوان "کاربرد عقل در زمینهء الوهیت" توصیف کرد. در دورانی لائیک تر، آنان اصول عقلانیت را به همهء دامنهء فعالیت های بشری گسترش دادند و اغلب پیش از باقی بشریت چنین کردند... یهودیان حقیقت-گویان بزرگی بوده اند و این یکی از دلایلی است که تا این حد مورد نفرت قرار گرفته اند... ما ایده های برابری در برابر قانون، چه قانون الهی یا بشری؛ تقدس زندگی و وقار شخص آدمی؛ وجدان فردی و نیز رستگاری شخصی؛ وجدان گروهی و نیز مسئولیت اجتماعی؛ صلح به عنوان آرمانی انتزاعی و عشق به عنوان بنیاد عدالت ? همه را به آنان مدیونیم...» (پل جانسون، "تاریخ یهودیان"، صص. 585-582)

به تدریج در بسیاری از کشورهای غربی به ما حقوق مساوی اعطاء شد، اما این مسئلهء آنان را حل نکرد. فرانسه، یکی از نخستین کشورهایی که تدریجا ً برابری را پیش روی یهودیان خود گذارد، زادگاه «اتحاد ملی ضدیهود فرانسه» و همچنین ماجرای معروف به «قضیهء دریفوس» بود، ماجرایی که طی آن، نخستین افسر یهودی که به کادر عمومی ارتش پیوسته بود متهم به خیانت شد، و البته در نهایت از این اتهامات تبرئه گشت. آلمان که از برخی جهات پالوده ترین فرهنگ اروپای غربی را داشت، محققا ً خود را به فرهنگ کشتار در طی هالوکاست تبدیل کرد و برای این هدف، تمام بخش های اجتماع خود را هماهنگ ساخت. یهودیان که سررسیدن این فاجعه را به وضوح می دیدند، جایی یا راهی برای فرار پیش رو نداشتند.

آیا یهودیان از تاریخ هیچ درسی گرفته اند؟ ما در اینجا، هرچند نه با قطعیت کامل، می توانیم به برخی از درونمایه های مشترک اشاره کنیم. ما دارای تاریخی طولانی و حس عمیقی نسبت به گذشته می باشیم. ما آزارها را به خاطر می آوریم ? و از این رو بی اندازه گرایش داریم که خود را با اهداف و جنبش هایی که به دفاع از مظلوم، غریب و تازه وارد می پردازد، همسو کنیم. (تنها یک کشور در تمام پهنهء این کرهء خاکی مجدّانه کوشید تا مردم فقیر سیاهپوست را وارد خاک خود کند. چند سال پیش، اسرائیل طی دو سری پرواز مهیّج، بیش از 36,000 یهودی فقیر را از اتیوپی به خاک خود آورد تا آنان را از قحطی و شورش سیاسی برهاند.) ما آسیب پذیری را درک می کنیم و علیه آن واکنش نشان می دهیم. ما به عنوان قومی که از پس سختی ها به بقای خود ادامه می دهد، برای کسانی که علیرغم همهء احتمالات، از پس سختی ها به موفقیت دست میابند فریاد شادی سر می دهیم. ما همچنان ارزش های تحصیل، و نیز مراقبت از یکدیگر و اجتماع بزرگ پیرامون خود را در آغوش می گیریم.

اطلاعات نادرست دربارهء ما فراوان است. هرگاه همهء ادعاهای متضادی را که دربارهء یهودیان مطرح می شود کنار هم گذاریم، البته اگر بتوانیم عواقب اندوهبار و رنج آوری را که برای یهودیان در پی داشته و دارند نادیده بگیریم، نتیجهء مضحکی حاصل می شود. یهودیان متهم شده اند که چنان بی عرضه اند که در زمینه های هنر و علوم هیچ موفقیتی از خود نشان نداده اند (ولتر)؛ دیگران فرض می کنند که همهء ما دکتر یا وکیل هستیم. ما به خاطر فقر خود مورد تمسخر قرارگرفته ایم، حال آن که دیگران باور دارند که ما همگی ثروتمند هستیم. در هر مقطعی، کسانی هستند که ادعا می کنند یهودیان بیش از اندازه به اخلاق اهمیت می دهند، یا آن که اصلاً در قید اخلاق نیستند؛ این که ما به طرزی لاعلاج احمق هستیم، یا آن که از سطح متوسط بسیار باهوش تریم. برخی افراد از طرح های یهودیان برای سلطه بر دنیا دم می زنند، حال آن که دیگران ما را به خاطر آن که در برابر دشمنی ها بیش از اندازه منفعل هستیم مورد استهزاء قرار می دهند.

یهودیان اغلب برای پایان دادن به رنج خود این راه را پیش رو داشتند که از یهودیت خارج شوند. آن اکثریتی از یهودیان که چنین راهی را در پیش نگرفتند، به رؤیای آینده چسبیدند. آن رؤیا امروزه به چه معنا است؟ قطعا ً نه جهانی پر از یهودیان. ما به طور سنتی از ترویج و دعوت مذهبی پرهیز کرده ایم. ما ضرورتی نمی بینیم که دنیا را یهودی کنیم. رؤیای کلاسیک یهود ? آن که در تورات ظاهر می شود و هر روز از سال، سه بار در روز، برای پایان دادن به نیایش یهودی استفاده می شود ? این است که سرانجام، روزی جهان یک خد-ا را به رسمیت خواهد شناخت (مسلمانان همینک خد-ا را این گونه می بینند!) و زندگی خود را با آگاهی استواری از حضور در درگاه او پیش خواهند برد. همهء ساکنان چنین دنیایی، یهودی و غیریهودی، با یکدیگر در صلح و هماهنگی زندگی خواهند کرد. (دلیل اصلی که یهودیان ترویج مذهبی نمی کنند این است که ما در یهودی شدن هیچ امتیاز مطلقی نمی بینیم. ما با گرمی کسانی را که به یهودیت می گروند در خود می پذیریم، اما به دنبال آنها نمی رویم. یهودیت به ما می آموزد که غیریهودیانی که از هفت اصلِ رفتار درست اجتماعی تبعیت کنند، به بهشت خواهند رفت، بی آن که نیازی باشد که از آیین یهود پیروی کنند. انتظاراتی که از یهودیان می رود بسیار سخت تر و پیچیده تر است.)

در عوض، یهودیان باور دارند که در تداوم هستی آنان به عنوان یک گروه متمایز، ارزشی وجود دارد، به همان دلیل که تاکنون چنین بوده است ? ما همواره به عنوان وجدان جهان و نیز انتقال دهندهء اندیشه های نوینِ نامحبوب عمل کرده ایم. نخستین ایدهء نوینی که میان ما و دیگران دردسر ایجاد کرد ایدهء نوعی یکتاپرستی خالص و ناب بود. بخشی از پیام خد-ای یهود این است که روزی صلح، شادمانی و روشن گری جهانی فراخواهد رسید. این دوران به عنوان «عـصـر ماشـیـَح» شناخته می شود. اطمینان از قطعیت فرارسیدن آن روز، یهودیان مذهبی را به نیایش، و به تداوم این نیایش برای فرارسیدن آن زمان موعود واداشت. نیزهمین ایده بود که همهء یهودیان را، چه مذهبی یا غیر آن، به سوی عمل در جهت بهبود مادی و معنوی اجتماع جهانی، به عنوان بخشی از آماده شدن برای آن روز بزرگ راهبر شد. دلمشغولی و شیفتگی بزرگ ما هنوز همین است.